Kusuri Baba

Kusûrî Baba: İlim ve İrfan Sahibi Bir Halk Ozanı

Kusûrî Baba, 18. yüzyılın sonlarından 19. yüzyılın ortalarına kadar yaşamış; hem ilmi derinliğiyle hem de tasavvufi kimliğiyle tanınan önemli bir Anadolu şahsiyetidir. Asıl adı Ömer olan şair, 1779 yılında Darende’nin Ayvalı bucağına bağlı Kızılcaşar köyünde dünyaya gelmiştir.

Hayatı ve Edebi Kişiliği

Kusûrî Baba’nın adı, edebiyat dünyasında ilk kez ünlü halk şairi Deliktaşlı Ruhsatî’nin, “Kusûrî’nin gözü benzer pınara” mısrasıyla anılmıştır. Yapılan araştırmalar (Eflâtun Cem Güney ve M. Kaya Bilgegil), onun hayatı boyunca altı evlilik yaptığını ve ailesiyle birlikte Anadolu’nun pek çok yerini, hatta Anadolu dışındaki coğrafyaları gezdiğini göstermektedir.

Uzun yıllar imamlık vazifesini icra eden Kusûrî, hayatının son dönemlerini (Sivas) Altınyayla ilçesine bağlı Güzeloğlan köyünde geçirmiş ve yaklaşık yetmiş beş yaşlarındayken burada vefat etmiştir.

Kadı ile İmtihanı: Çoban Görünümlü Alim

Kusûrî Baba ile ilgili anlatılan en meşhur menkıbe, onun Güzeloğlan köyünde çobanlık yaptığı döneme aittir.

Anlatılana göre; dönemin kadısı denetim amacıyla köye gelir ve halkın dini bilgilerini sorgulamaya başlar. Köylüler, “şeriata aykırı halleri” saptanmasın diye çekinerek muhtardan yardım isterler. Muhtar, kadının karşısına bilge kişiliğiyle bilinen “Çoban” Kusûrî’yi çıkarır. Kadı, eşikte oturan bu tevazu sahibi adama “Otuz iki farz nedir?” diye sorduğunda, Kusûrî Baba o meşhur dizeleriyle cevap verir:

Eğer sorarsanız Müslüman’mısın

Diyem elhamdülillah candan efendim

Elhamdülillahın manasını sorarsan

Allah bir resul hak sandan efendim

Hakkın birliğine istersen delil

Aklın ve nakline vardır söyle bil

Çal nefsini şaşırmamış ol celil

Allah’tan akıl misali benden efendim

İslam’ın şartını sorarsan beştir

Abdest’inki dört guslünki üçtür

Şart-ı iman altı tefsiri güçtür

Amentüye delilim dünden efendim

Namazın farzına on iki dedik

İçine dışına altışar koyduk

Elimiz yüzümüz toprakla yuduk

Su olmadık bir yabanda efendim

Ne zamandır dersen ûlâde

Elsetü bi rabbukum kalû belâ de

Kalû Alah (c.c) bela resul selâda

Delilimiz ol Furkan’dan efendim

Zürriyetim Adem dinim İslam’ım

İtikatta Ehl-i Sünnet mezhebim

Amelde mezhebim İmam-ı Azam

İsmini sorarsan Numan efendim

Kusûrîyem ağlayıp ta güldüğüm

Yeter benim kapısında yeldiğim

Mutallibim bu kadardır bildiğim

Varıp senden ders almadım efendim

Kusûrî Baba; namazın farzlarından mezhebine, yaratılış gayesinden akaid bilgilerine kadar tüm dini esasları şiirsel bir dille özetler. Şiirini “Varıp senden ders almadım efendim” diyerek bitirince, hayretler içinde kalan Kadı; “Bu köyün çobanı bile bu kadar bilgiliyse, halkını imtihan etmeye gerek yoktur” diyerek köyden ayrılır.

Kabri ve Halk Kültüründeki Yeri

Kusûrî Baba’nın mezarı, Sivas-Altınyayla ilçesi sınırlarındaki Kıranyurdu mevkiinde, Güzeloğlan mahallesine yaklaşık 1 km mesafede bulunmaktadır. Bu mütevazı kabristanda torunlarına ait olduğu bilinen diğer mezarlar da yer almaktadır.

Ziyaret Sebepleri: Günümüzde bölge halkı, Kusûrî Baba’nın manevi huzuruna şu niyetlerle gitmektedir:

• Kuraklık zamanlarında burada kurbanlar kesilerek yağmur duası yapılır
• Sağlık sorunları olanlar veya çocuk sahibi olmak isteyenler kabri ziyaret ederek dua ederler.

Kusûrî Baba, sadece bir din alimi değil, aynı zamanda elinde sazıyla diyar diyar gezen usta bir şairdir. Onun hayatı ve eserleri hakkında daha geniş bilgiye, Altınyayla’nın kültürel değerlerini anlatan “Sarissa Altınyayla” kitabının “Aşıklar” bölümünden ulaşılabilir.